در سالهای اخیر محققان در حال بررسی راه‌هایی برای بهبود سیستم ایمنی بدن برای درمان سرطان و بیماریهای خودایمنی هستند. یکی از پیشرفت‌ها در این زمینه، سلول‌درمانی است که «داروهای زنده» نامیده می‌شود. این نوعی از ایمونوتراپی است که از سلول‌های ایمنی بیمار یا اهداکننده سالم استفاده می‌کند. در درمان های بر پایه سلول، دانشمندان با تکنیک‌های پیشرفته،  سلول‌ها را برای تشخیص بهتر و حمله به سلولهای سرطان و یا کنترل فرآیندهای منجر به خودایمنی مهندسی نموده­اند.

 

سلول‌درمانی به عنوان یک رویکرد درمانی انقلابی در پزشکی مدرن ایجاد نموده است و امید تازه‌ای را برای بیماران مبتلا به بیماری‌های صعب العلاج، از جمله سرطان‌ها و بیماری‌های مرتبط با سیستم ایمنی، ایجاد کرده است.

 

سازمان غذا و داروی ایالات متحده (FDA) در سال‌های اخیر چندین درمان سلولی، مانند درمان با لنفوسیت‌های نفوذکننده به تومور (TIL)،  درمان سلولی گیرنده سلول (TCR) Tو درمان با سلول‌های  CAR Tو را برای درمان طیف وسیعی از بدخیمی‌های خونی مانند لوسمی و لنفوم تأیید کرده است.

 

• درمان با لنفوسیت‌های نفوذکننده به تومور (TIL)

درمان TIL یکی از اولین اشکال سلول درمانی است. این روش شامل استخراج سلول‌های ایمنی از تومور بیمار، رشد و تقویت آنها در خارج از بدن با پروتئین‌های کوچکی به نام سیتوکین‌ها است. این سلولها پس از تزریق مجدد به بیمار به شکل هدفمند و سریعتر به سلول‌های سرطانی حمله می­کنند. درمان TIL در درجه اول برای درمان تومورهای جامد، به ویژه ملانوما، استفاده می‌شود. در سال 2024، سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) اولین درمان TIL را تایید کرد که نقطه عطفی مهم در درمان سرطان بود.

 

• درمان سلولی گیرنده سلول (TCR) T:

سلول‌های T از بیمار جمع‌آوری شده و از نظر ژنتیکی اصلاح می‌شوند تا با شناسایی شاخص­های پروتئینی که روی سطح سلول‌های سرطانی نمایش داده می‌شوند، سریعتر عمل کنند. این شاخص­های پروتئینی توسط مولکول‌هایی به نام آنتی‌ژن‌های لکوسیت انسانی (HLAs)  به سیستم ایمنی نشان داده می­شوند که مانند یک کارت شناسایی سلولی عمل می‌کنند و به سیستم ایمنی بدن در تشخیص سلول‌های سالم و غیرطبیعی کمک می‌کنند. سلول‌های T مهندسی‌شده پس از تزریق مجدد به بیمار، این شاخص­ها را شناسایی می‌کنند، به مولکول‌های HLA متصل می‌شوند و به سلول‌های سرطانی حمله می‌کنند. سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) اولین درمان TCR را در سال 2024 برای سارکوم سینوویال، یک سرطان نادر بافت نرم، تأیید کرد که نشان‌دهنده پیشرفت بزرگی در درمان دقیق سرطان است.

 

• درمان با سلول T گیرنده آنتی‌ژن کایمریک (CAR T cell)

درمان با سلول T CAR در سال‌های اخیر انقلابی در درمان سرطان ایجاد کرده است. برخلاف درمان TCR که سلول‌های T را برای شناسایی شاخص­های پروتئینی خاص ارائه شده توسط کارت‌های شناسایی سلولی منحصر به فرد هر بیمار به نام مولکول‌های HLA اصلاح می‌کند، درمان با سلول CAR T ، سلول‌های T را مهندسی می‌کند تا مستقیماً به شاخص­های سطح سلول سرطانی متصل شوند. این بدان معناست که می‌توان از آن برای درمان بیماران بسیار بیشتری و به شکل کاملا اختصاصی استفاده کرد. از سال ۲۰۱۷، هفت درمان با سلول‌های CAR T توسط سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) برای برخی از سرطان‌های خون مانند مالتیپل میلوما، لنفوم سلول B بزرگ و لنفوم سلول­های منتل تأیید شده است. بسیاری از این تأییدیه‌ها بر اساس کارآزمایی‌های بالینی زیرنظر محققان و مراکز درمانی بزرگ دنیا و همکاری بیماران بوده است.

 

در حالی که این درمان‌ها برای بسیاری از بیماران مؤثر بوده‌اند، تحقیقات مداوم همچنان به بررسی درمان‌های سلولی جدید و نوآورانه برای گسترش گزینه‌های درمانی ادامه دارد. از جمله امیدوارکننده‌ترین آنها می‌توان به درمان با سلول‌های کشنده طبیعی (NK) و درمان با سلول‌های استرومایی دسیدوا مشتق از جفت (DSCs) اشاره کرد. این درمان‌ها هنوز در مرحله آزمایش‌های بالینی هستند، اما پتانسیل بالایی برای ارائه گزینه‌های درمانی هدفمندتر و کمتر تهاجمی نشان داده‌اند.

 

• درمان با سلول‌های NK برای مالتیپل میلوما  (M.M.):

در بیمارانی که با مالتیپل میلوما (M.M.)، یک نوع سرطان خون ، دست و پنجه نرم می‌کنند، سلول‌های NK ممکن است مسیر جدیدی از درمان را برای این بیماران فراهم کند. سلول‌های NK، بخشی از سیستم دفاعی طبیعی بدن هستند که توانایی تشخیص و از بین بردن سلول‌های سرطانی را دارند. در آزمایش‌های بالینی، درمان با سلول‌های NK پتانسیل افزایش توانایی سیستم ایمنی در مبارزه با M.M. را نشان داده است. اگرچه این درمان هنوز در مرحله تحقیقاتی است، اما نویدبخش است، به خصوص برای بیمارانی که به درمان‌های سنتی پاسخ خوبی نداده‌اند. اگر علاقه‌مند هستید، در مورد شرکت در آزمایش بالینی در زمینه سلولهای NK با پزشک انکولوژیست خود مشورت کنید.

 

درمان با سلول‌های NK یک رویکرد ایمنی‌درمانی جدید برای پزشکان و ارائه دهندگان خدمات درمانی است. مطالعات اولیه توانایی این درمان سلولی را در هدف قرار دادن و از بین بردن سلول‌های پلاسمای بدخیم نشان داده است، و آن را به گزینه‌ای ارزشمند، به ویژه برای بیمارانی که به درمان‌های مرسوم پاسخ نداده‌اند، تبدیل می‌کند. از آنجایی که این درمان در مرحله آزمایش بالینی است، فرصتی را برای تحقیقات پزشکی و بهبود نتایج بیمار فراهم می‌کند. پزشکان و متخصصان گرامی می­توانند درمان با سلول‌های NK را به عنوان بخشی از آزمایش‌های بالینی در نظر بگیرند تا گزینه‌های درمانی نوآورانه‌ای را به بیماران خود ارائه دهید و در بالین نتایج بهتری را بگیرند.

 

• عوارض جانبی  درمان با سلول‌های NK:

در حالی که درمان با سلول‌های NK در بسیاری از بیماران مفید بوده است، مانند هر درمان دیگری، ممکن است عوارض جانبی  نیز داشته باشد. از جمله این عوارض می­توان به تب، خستگی و علائم خفیف شبیه آنفولانزا اشاره کرد، که دلیل آن افزایش فعالیت سیستم ایمنی با کمک سلولهای NK  است. در برخی موارد، بیماران ممکن است افت موقت فشار خون یا واکنش‌های جزئی پوستی را تجربه کنند. عوارض جانبی جدی‌تر، هرچند نادر، می‌توانند شامل واکنش‌های مرتبط با سیستم ایمنی باشند که ممکن است نیاز به مداخله پزشکی داشته باشند. مهم است که قبل از شروع درمان، در مورد این خطرات بالقوه با پزشک خود صحبت کنید.

 

• درمان با سلول‌های استرومایی دسیدوای مشتق از جفت برای پیشگیری از GVHD:

برای بیمارانی که تحت پیوند مغز استخوان قرار می‌گیرند، خطر بیماری پیوند علیه میزبان (GVHD) یک نگرانی مهم است، زیرا این اتفاق زمانی می‌افتد که سلول‌های ایمنی اهداکننده به بافت‌های گیرنده حمله می‌کنند. ما در حال بررسی سلول‌های استرومایی دسیدوای مشتق از جفت (DSCs) به عنوان یک درمان پیشگیرانه بالقوه برای GVHD هستیم. این سلول‌ها در مطالعات بالینی اولیه برای تنظیم سیستم ایمنی و کاهش احتمال GVHD موثر بوده‌اند. اگرچه این درمان هنوز در مرحله آزمایش بالینی است و هنوز به عنوان یک درمان استاندارد به طور گسترده تثبیت نشده است، اما یک راه حل پیشگیرانه بالقوه ارائه می‌دهد. در بخش پیوند مغز استخوان بیمارستان آیه الله طالقانی، با نظر تیم پزشکان و تیم سلول درمانی، بیماران به درمانگاه سلول درمانی ارجاع داده می­شوند و درصورتی که شرایط ورود به طرح­های بالینی را داشته باشند، از مزایای احتمالی آن بهره مند خواهند شد.

 

مطالعات جدید در مراکز مختلف دنیا نحوه تاثیر سلول‌های DSCs به عنوان یک درمان پیشگیرانه برای GVHD در بیماران پیوند مغز استخوان را برای پزشکان ومتخصصان آشکار کرده است. بطور کلی این سلول‌ها در پاسخ‌های سیستم ایمنی را تعدیل می­کنند و در کاهش خطر رد پیوند نقش دارند. این درمان هنوز در مرحله آزمایش بالینی است، اما یک استراتژی جدید و با پتانسیل بالا برای بهبود میزان موفقیت پیوند ارائه می‌دهد. پزشکان با درنظر گرفتن نتایج پژوهش­های جدید می­توانند، پروتکل‌های آزمایش بالینی با سلول­های DSCs را برای پیش­گیری از GVHD  می‌تواند به گسترش گزینه‌های درمانی و نتایج بیمار کمک کند.

 

• عوارض جانبی درمان با سلول‌های DSCs

در حالی که درمان با DSCs، در بهبود بسیاری از بیماران موثر است، عوارض جانبی بالقوه، هرچند نادر، می‌توانند رخ دهند. برخی از بیماران ممکن است واکنش‌های آلرژیک خفیفی مانند بثورات پوستی یا خارش را تجربه کنند، زیرا بدن به سلول‌ها واکنش نشان می‌دهد. همچنین ممکن است به دلیل فرآیند تعدیل ایمنی، خطر کمی از التهاب یا عفونت وجود داشته باشد. از آنجایی که این درمان هنوز در مرحله آزمایش بالینی است، نظارت مداوم برای اطمینان از ایمنی بیمار و تنظیم درمان در صورت لزوم ضروری است. به بیماران توصیه می‌شود هرگونه علائم غیرمعمول را فوراً به پزشک خود گزارش دهند.

 

• مزایا و چالش‌های درمان با سلول‌های NK و DSCs در مقایسه با سایر درمان­های سلولی:

درمان با سلول‌های NK و DSCs مزایای قابل توجهی نسبت به درمان با سلول‌های CAR-Tدارند، به ویژه از نظر ایمنی، سرعت و کاربرد گسترده‌تر هستند. سلول‌های NK خطر کمتری از عوارض جانبی شدید مانند سندرم آزادسازی سیتوکین (CRS) و سمیت عصبی دارند، سریع‌تر عمل می‌کنند و نیازی به اصلاح ژنتیکی ندارند، که باعث می‌شود تولید آنها ساده‌تر و ارزان‌تر باشد. آنها همچنین پتانسیل هدف قرار دادن طیف وسیعی از سرطان‌ها، از جمله تومورهای جامد را دارند. از سوی دیگر، DSCها به ویژه در جلوگیری از بیماری پیوند علیه میزبان (GVHD) در بیماران پیوند سلول‌های بنیادی مفید هستند و نیاز به داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی سمی و عوارض طولانی مدت را کاهش می‌دهند. برخلاف سلول‌های T-CAR که برای سرطان‌های خونی مناسب‌تر هستند، سلول‌های NK و DSCها جایگزین‌های متنوع، ایمن‌تر و بالقوه کمتر تهاجمی برای شرایط و بدخیمی‌های مختلف مرتبط با سیستم ایمنی ارائه می‌دهند.

 

• چرا مرکز سلول درمانی بیمارستان آیه طالقانی را انتخاب کنید

در مرکز تحقیقات سلولهای بنیادی خونساز واقع در بیمارستان آیت الله طالقانی، تیم تحقیقات بالینی مفتخر است با ارائه جدیدترین روش­های سلول درمانی در کنار درمان­های کلاسیک و کادر متخصصان مجرب گزینه‌های نویدبخشی را برای بیماران مبتلا به بدخیمی‌ها و عوارضی مانند بیماری پیوند علیه میزبان (GVHD) فراهم می‌کنیم. اگرچه برخی از این درمان‌ها در مرحله آزمایش بالینی هستند، پیشرفت‌های چشمگیر علمی، امید تازه‌ای برای بهبود نتایج در شرایط چالش‌برانگیز ایجاد کرده است. 

تعهد ما به تحقیقات پیشرفته و مراقبت‌های بیمارمحور، دسترسی به امیدوارکننده‌ترین درمان‌های موجود را تضمین می‌کند. چه به عنوان بیمار در جستجوی روش‌های نوین درمانی باشید و چه به عنوان متخصص سلامت که به دنبال آخرین فرصت‌های تحقیقاتی هستید، تیم ما آماده ارائه پشتیبانی و تخصص لازم برای همراهی شما در این مسیر است.

 

آدرس سایت پیوند مغز و استخوان بیمارستان آیت الله طالقانی

http://Hscrc.sbmu.ac.ir